Journalistiek, gemeenteraad en verkiezingen

Johan 2Wie denkt dat het goed gaat met de lokale journalistiek? Niemand in de zaal vol voorlichters van de overheid, journalisten en een enkel raadslid stak de vinger op. En dan waren we om erover te praten in de aanloop naar de verkiezingen voor de gemeenteraad nog in Den Haag, waarop ik – bij alle armoede in de lokale nieuwsvoorziening – toch een klein beetje jaloers werd. Drie media zijn daar dominant en laten zich als het even kan de kaas niet van het brood eten, melde een ingewijde.

Maar de functie van de pers als luis in de pels en onmisbaar onderdeel van de democratie in een rechtstaat staat toch ook in de grote steden onder druk, vooral door slinkende redacties wegens gebrek aan inkomsten. Als men in een grote stad als Den Haag al klaagt, kun je nagaan hoe het in kleinere gemeenten, zoals Amstelveen, is gesteld.

Om het maar even dicht bij huis en kort door de bocht te houden: In Amstelveen lijken de media vooral onderdeel van een pakket communicatiemiddelen van de overheid te zijn en vrij klakkeloos te melden wat die voorschrijft via promotionele persberichten.

Balans zoek

Tegenover een legertje zich tegenwoordig communicatie-experts noemende voorlichters van de overheid staat een handjevol journalisten, van wie een deel het amateurisme niet is ontstegen. Als het gaat om eigen onderzoek hebben de meesten van hen de moed allang opgegeven, zodat zij zich beperken tot gehoorzame publicatie van wat B&W als His Masters Voice in op advertenties lijkende persberichten kwijt willen. De echte lokale journalistiek wordt steeds minder of bestaat nog nauwelijks, was een van de verontrustende conclusies op die door de NVJ (Nederlandse Vereniging van Journalisten) georganiseerde meeting, waar ik overigens niemand uit Amstelveen zag.

“Ik probeer lezers en luisteraars te vertellen wat er echt in het stadhuis gebeurt”, zei politiek verslaggever Maarten Brakema van Omroep West. Hij slaagde er kennelijk maar ten dele in.

De onafhankelijke journalistiek, zeker lokaal, enorm wordt bedreigd. En veel gemeenten maken – bewust of onbewust -  gretig gebruik maken van de onbalans tussen journalistiek en voorlichting door de overheid. “Wethouders zeggen wel dat ze het anders willen, maar in de praktijk moeten ze er niet veel van hebben”, vertrouwde mediadeskundige Henri Beunders van de Erasmus Universiteit aan het Nederlands Dagblad toe. Waarbij in gemeenten zowel medialandschappen als besturen verschillen. In de qua omvang zevende gemeente van het land, Almere met 200.000 inwoners, bestaat de communicatie afdeling uit 50 fte’s en vond voormalig burgemeester Jorritsma (VVD) journalisten prima, zolang die maar niet kritisch zijn. Dat lijkt daar ook de opvatting van het voltallige college van B&W. Daar staat tegenover dat in Barneveld, met 50.000 inwoners, nog steeds een vrij kritische plaatselijke pers bestaat, constateert Beunders.

Investering

Gemeenten investeren steeds meer in communicatie. Geld speelt daar kennelijk nauwelijks de rol die bij particuliere media ongeveer met de dag pijnlijker wordt. Brakema en ook zijn collega Herman Rosenberg van Den Haag Centraal waren het er tijdens die bijeenkomst over eens dat politici en voorlichters steeds meer bezig zijn met beeldvorming. “Zij willen positief in de media komen en hun goede beleid voortzetten.” En de hedendaagse generatie journalisten laat het allemaal gebeuren, verzuchtte iemand in de zaal.

Eigenlijk leek de directeur communicatie van de gemeente Den Haag, Marlyne Duchaine, het daarmee wel eens. Zij is zelf journaliste geweest, werkte onder meer bij de NOS, en kent dus het klappen van de zweep aan de andere kant van de tafel goed. In feite heeft zij een min of meer nog altijd kloppend journalistiek hart, wat wel eens tot onbegrip binnen de ambtelijke organisatie leidt. “De informatie die wij naar buiten brengen moet volledig kloppen”, zei ze. En daar heeft blijkbaar de gemeentelijke organisatie vaak moeite mee. “Ik zeg ook tegen lokale bestuurders dat die klare taal moeten gebruiken. Hun informatie moet betrouwbaar zijn.”

Maar ambtenaren zijn vaak geen open boeken voor de burgers, meldde Rosenberg, die net een WOB-procedure achter de rug heeft en daarbij stuitte op de gebruikelijke bureaucratische onwil en procedurele brei. “Als het ingewikkeld wordt, wil de gemeente graag tegenwerken.” Daarmee worstelen ook collega’s in de landelijke politiek, vertelde een daarin werkzame verslaggever.

Scherp

Volgens de baas van de communicatie afdeling in Den Haag moet de pers mede door haar afdeling scherp worden gehouden. Het lijkt er op dat in Amstelveen die mening niet royaal wordt gedeeld en bestuur en (voorlichtings) ambtenaren liever een slapende dan een wakkere pers hebben. Dat is ook gemakkelijker werken, hoewel de voorlichter het gevaar loopt te wennen aan het slaapgedrag, zodat die schrikt als er bij hoge uitzondering echt een crisis opduikt. Dat was bijvoorbeeld het geval toen een wethouder verantwoordelijk bleek voor de communicatie naar de bewoners van de Schilderswijk bij het Stadshart, die als donderslag bij heldere hemel te horen kregen dat hun huizen gesloopt zouden worden. Dat laatste ging niet door, maar de crisis – goeddeels het gevolg van volstrekt verkeerde communicatie adviezen – in B&W was geboren en er ontstond grote deining in het Stadshart.

“Ik wordt niet zenuwachtig van een scherpe pers”, zei Duchaine. “Als bestuurders dat wel worden, rijst de vraag of de waarheid niet in het geding is. Als het goed is wordt je als bestuurder afgerekend in de pers. Dat hoort er gewoon bij, anders moet je geen bestuurder worden. Ik heb geen medelijden met hem of haar als hij of zij via de pers worden aangevallen. Nogmaals: Dat hoort er bij en ik kan zo iemand niet altijd helpen. Al heb ik soms mededogen.”

De indruk bestaat dat Amstelveense bestuurders doorgaans geen enkele last hebben van de media en zij klagen dan ook onmiddellijk als die eens iets ventileren dat hun imago dreigt te schaden.

Woordvoerder

Mededogen hebben journalisten soms met (goede) communicatieadviseurs bij de lokale overheid die tussen de pers en B&W in zitten. Overigens is van die knellende positie in Amstelveen nauwelijks iets te merken. Elke wethouder heeft hier, net als in andere gemeenten, een eigen woordvoerder, die zich in de praktijk voornamelijk bezig houdt met foto’s maken en koffie of thee schenken tijdens persgesprekken (die de laatste tijd nauwelijks plaats vinden).

“Een goede woordvoerder bereidt de weg van de journalist voor”, zegt Duchaine. “Dat is gezond, maar je moet er wel oog voor hebben. Ik zie nu een beweging dat iedereen een eigen profiel wil kiezen. Die profilering leidt in het uiterste geval tot PR, tot promotie. Vooral sociale media hebben de weg daartoe geopend. Maar de vraag is of profilering op lange termijn beklijft. Of een PR-benadering op langere termijn wel zo goed is, ook electoraal. Een bestuurder wordt afgerekend op zijn daden.”

Intussen kun je als journalist om persberichten van de gemeente niet heen, weet iedere verslaggever. Hoewel een Haagse journalist er aan toevoegt: “Soms zijn die zo positief dat er wel een adder onder het gras moet zitten. Je moet gewoon je gezonde verstand gebruiken.”

In Amstelveen komt de lokale journalist in het verlengde van persinformatie van de gemeente vaak niet verder dan het bewieroken van B&W, waarvan de leden in sommige bladen zelfs een eigen column krijgen, die zij doorgaans benutten om PR voor zichzelf of het gemeentelijke beleid te maken. Een bestuurder wordt zo gewoon medewerker van een lokaal medium. Kritiek op zo’n ‘collega’ word lastig…

Duaal

Het duale stelsel, waarbij de gemeenteraad (net als de Tweede Kamer) controleert en het college van B&W (net als het kabinet) regeert, heeft de communicatie met de media moeilijker gemaakt, doordat die meer op afstand werden geplaatst. Lang geleden was ik daarvan een voorstander, maar ik heb mij dramatisch vergist. De VVD was toen dat stelsel dreigde te komen er tegen. Ik weet niet of de beweegredenen dezelfde waren als de mijne nu, maar achteraf is het gewoon jammer dat de liberalen toen niet hun zin kregen.

Dualisme is een theorie. In de praktijk bestaat het niet, maar het zorgt wel voor een barrière in de communicatie. In elk geval die naar de media. De zwaar bemande (nou ja, bevrouwde) afdeling communicatie op het raadhuis functioneert voornamelijk als een reclamebureau voor B&W en de gemeenteraad – de volksvertegenwoordiging – heeft zo’n zwaar team voor informeren van de media niet. Voorheen was er maar één afdeling voorlichting, alle stukken gingen in een enveloppe zowel naar de raadsleden als de media en de lijnen waren kort. Dat is veranderd. Er kwam een afdeling communicatie tussen, die een systeem heeft om bijvoorbeeld brieven van B&W, die via de digitale achterkamer raadsweb naar raadsleden gaan, ook naar de pers te sturen. Het gaat om documenten die voorheen redacties gewoon direct kregen. Er is dus een omweg geschapen, die soms niet of sterk vertraagd naar de verslaggevers leidt.

Het duale stelsel heeft voor de nieuwsvoorziening behalve deze rotte geen andere vruchten voortgebracht. Van controle is ook geen sprake. Zeker niet als men in de coalitie – en dus de meerderheid – zit. Laatst zei ik tegen een SP-er dat hij op een bepaald punt een typisch VVD-standpunt huldigde. “Dat is dan maar zo”, zuchtte hij. Wat dat duale stelsel betreft zeg het hem na. Hoewel ik niet weet of ook die VVD niet slachtoffer van voortschrijdend inzicht is geworden….

 

 

 

Lees ook:Journalistiek
Lees ook:Lokale journalistiek: drama
Lees ook:Tanende invloed regio journalistiek
Lees ook:Energie
Lees ook:Kwetsbaar

5 reacties op “Journalistiek, gemeenteraad en verkiezingen

  1. Rode Paprika

    Goh, sinds wanneer is dat? Inderdaad waar is die onafhankelijke lokale onderzoekende kritische pers, die als ie er al is kritische burgers bant?

      /   Beantwoorden  / 
    1. CeeBee

      Bedoel je met een kritische burger iemand die vrijwel permanent en meestal off topic zijn eigen of haar eigen stokpaardjes berijdt? Of zijn er ook anderen geblokt?

      En vertel gelijk ook dan even van wie of wat de blogger afhankelijk is, want dat beweer je maar steeds.

        /   Beantwoorden  / 
  2. 🤡

    Daar kun je wel gelijk in hebben, maar de wethouders berijden via hun voorlichters toch ook meestal hun eigen stokpaardje, namelijk hun image. In vele gevallen is dat gewone ordinaire propaganda.

      /   Beantwoorden  / 
    1. P.G. van Faassen

      “Daar kun je wel gelijk in hebben, maar”

      De standaard Frank Bikker kreet. daarna gevolgd door wat dom SP gereutel.

      Stop nou met die gekke aliassen, anders gaat niemand op je stemmen. Maar misschien wil je dat niet, want verantwoordlijkheid nemen, als je al gekozen zou worden, is niet je sterkste kant.

        /   Beantwoorden  / 
      1. Jan

        Neem even je pilletje….

          /   Beantwoorden  / 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.